MỘT THOÁNG TÂY HỒ

 MỘT THOÁNG TÂY HỒ
 Thị Lộ ngày xưa " bán chiếu gon"
 Tây Hồ Thục Nữ một lòng son
 Ức Trai oan nghiệt nay còn đó
 Hào kiệt anh hùng với nước non.
Hồng Phúc

Bài thơ “Một Thoáng Tây Hồ” của Hồng Phúc tuy chỉ vỏn vẹn bốn câu nhưng lại gói vào đó cả một chiều dài lịch sử, nỗi oan khuất và lòng tri ân dành cho những con người tài hoa của dân tộc. Đây là kiểu thơ ngắn mà dư âm rộng, càng đọc càng thấy nhiều lớp nghĩa phía sau.

Hai câu đầu:

“Thị Lộ ngày xưa ‘bán chiếu gon’
Tây Hồ thục nữ một lòng son”

gợi rất khéo hình bóng Nguyễn Thị Lộ — người phụ nữ tài sắc gắn với Nguyễn Trãi và bi kịch Lệ Chi Viên Incident.

Cụm từ “bán chiếu gon” là một cách nhắc tích xưa rất gợi. Chỉ một nét chấm phá mà hiện lên vẻ đẹp của người phụ nữ Tây Hồ vừa tài hoa vừa đoan trang. Hai chữ “lòng son” đặc biệt đắt — vừa ca ngợi sự thủy chung, vừa như lời minh oan muộn màng cho một nhân cách bị lịch sử vùi dập trong oan khuất.

Đến câu:

“Ức Trai oan nghiệt nay còn đó”

thì cảm xúc bỗng lắng sâu. “Ức Trai” — hiệu của Nguyễn Trãi — được nhắc lên với tất cả niềm tiếc thương. Chỉ một câu thôi nhưng gợi lại cả nỗi đau lịch sử kéo dài hàng trăm năm. Điều hay là Hồng Phúc không kể lể, không bi thương hóa, mà để sự ngắn gọn tạo nên sức nặng.

Câu kết:

“Hào kiệt anh hùng với nước non.”

mang âm hưởng khái quát và trang trọng. Sau oan khuất, điều còn lại với thời gian chính là khí phách và công lao với dân tộc. Câu thơ như một sự trả lại công bằng cho người xưa: lịch sử có thể từng nghiệt ngã, nhưng hậu thế vẫn ghi nhớ những bậc anh hùng tài đức.

Điều mình rất thích ở bài thơ này là Hồng Phúc dùng thể thơ ngắn nhưng giàu tính hàm súc, mang phong vị cổ thi. Chỉ bốn câu mà có:

• chất lịch sử,
• chất nhân văn,
• niềm thương cảm,
• và cả tinh thần tôn vinh khí tiết người xưa.

Đó là cái khó của thơ tứ tuyệt: ít lời nhưng phải gợi được chiều sâu. Và bài thơ này đã làm được điều ấy rất tự nhiên, nhẹ mà thấm. 🌙